Kinh doanh nhỏ - Hình mang tính minh họa

Chào các bạn,

Khoa học 247 (K2) gần đây đã có nhiều nội dung hữu ích, thiết thực về sống khỏe, sống tích cực và các cách làm việc hiệu quả. Nhờ những nội dung này, K2 ngày càng được bạn đọc tin yêu và sức lan tỏa của website ngày càng rộng. Tôi đã đề xuất và xin phép Ban biên tập được đăng bài liên quan nhiều đến “kinh doanh nhỏ”, là mảng kinh doanh mà tôi đang làm hiện tại. Rất cảm ơn Ban biên tập K2 đã đồng ý để tôi mở mục này, chia sẻ với các bạn đọc những kinh nghiệm thực tế của bản thân.

Thuật ngữ “Kinh doanh nhỏ” trong loạt bài này dùng để chỉ những hoạt động kinh doanh được vận hành bởi một hay một vài cá nhân, với quy mô nhỏ cả về nhân sự và khối lượng kinh doanh. Một vài ví dụ có thể kể đến: chị A bán hàng trên mạng, anh B phân phối gạo sạch chuyển từ quê lên cho những người hàng xóm ở cùng khu phố, cô C tư vấn và bán mỹ phẩm xách tay từ Pháp,…

Để tiện cho các bạn theo dõi, tôi là Hoàng Minh Hạnh, hiện đang điều hành một mô hình kinh doanh nhỏ. Mô hình kinh doanh của chúng tôi xoay quanh các sản phẩm tiêu dùng và đang vận hành khá ổn định. Qua 7 năm xây dựng mô hình này, trải qua không ít khó khăn, vấp ngã, tôi mạo muội chia sẻ góc nhìn của mình về những sai lầm mà chúng ta thường hay mắc phải khi bắt đầu kinh doanh nhỏ. Đây là góc nhìn phản ánh ý kiến cá nhân của tôi, nó có thể đúng, có thể sai. Tôi mong nhận được thêm nhiều thảo luận của các bạn để các nội dung về chủ đề này hoàn thiện hơn nữa nhằm cung cấp những góc nhìn đa chiều, khách quan, thực tế về kinh doanh nhỏ.

Sai lầm #1: Luôn nghĩ rằng cần có vốn mới kinh doanh được

Tôi đồng ý với ý kiến rằng vốn là rất quan trọng trong kinh doanh. Vốn giúp cho chúng ta có thêm điều kiện mở mang mạng lưới, nâng cao khả năng sản xuất, đổi mới dịch vụ, tuyển thêm nhân sự,…Nhưng đó là với những mô hình kinh doanh đã đi vào ổn định. Khi bắt đầu kinh doanh, phần lớn chúng ta đều không có điều kiện về vốn. Điều này làm nhiều người nản chí và bỏ cuộc. Nhưng trở ngại về vốn có thực sự nghiêm trọng như vậy không? Chúng ta cần phải nhìn vào bản chất của các loại hình kinh doanh để có thể có cách giải quyết phù hợp. Xét về khía cạnh vốn, có thể sơ bộ chia kinh doanh thành 2 loại:

  1. Loại hình “nhạy cảm” với vốn: Đòi hỏi nhiều vốn ngay khi bắt đầu, ví dụ như: mở tiệm tạp hóa, mở quán cafe, đầu tư sản xuất,…Với những loại hình này, yêu cầu về vốn là tất yếu. Nếu bạn không có vốn trong tay, liệu có phải là bạn sẽ không thể kinh doanh với mô hình này? Không hẳn, bạn vẫn có thể huy động vốn từ bạn bè, người thân, các nhà đầu tư,…bằng cách chuẩn bị một kế hoạch kinh doanh chi tiết, nêu rõ tính khả thi của mô hình kinh doanh bạn định làm, những nguồn thu, lợi nhuận mà nó có thể mang lại cho họ. Nếu có lợi, chắc chắn họ sẽ đầu tư cho bạn. Vấn đề là bạn có ý tưởng kinh doanh đủ tốt. Tôi không khuyến khích các bạn vay tiền để kinh doanh, dù vay từ người thân hay từ ngân hàng vì khi bắt đầu kinh doanh, rủi ro là tương đối cao.
  2. Loại hình kinh doanh ít nhạy cảm với vốn: Đó là các mô hình kinh doanh mà bạn ít phải bỏ tiền trực tiếp, chẳng hạn như: môi giới, quảng bá sản phẩm thu hoa hồng, làm đại lý bán hàng cho một nhãn hàng nào đó, tư vấn,…Với những loại hình kinh doanh này, bạn hầu như không cần vốn mà cái bạn cần đầu tư chủ yếu là thời gian, công sức và hiểu biết về sản phẩm bạn làm. Qua thời gian, bạn tích lũy được kinh nghiệm, mối quan hệ và vốn để có thể đầu tư, mở rộng, nâng cấp,…dễ dàng hơn. Để thành công với mô hình này, ý tưởng kinh doanh của bạn và việc bạn chăm chỉ làm việc là rất quan trọng.

Qua sự phân tích trên, các bạn có thể thấy, trong cả hai trường hợp, vấn đề vốn không phải là yếu tố cản trở sự khởi nghiệp. Cái bạn thực sự cần là ý tưởng kinh doanh đủ tốt. Khi có ý tưởng tốt, vấn đề vốn sẽ được giải quyết bằng cách này hay cách khác. Nếu ý tưởng không tốt, dù có nhiều tiền trong tay, bạn cũng rất khó có thể thành công.

Thực tế kinh doanh 7 năm qua, vì không có vốn ban đầu, chúng tôi đã bắt đầu từ loại hình kinh doanh ít nhạy cảm với vốn (tư vấn, đại lý) và bây giờ, chúng tôi đang lan sang loại hình “cần vốn”.

Sai lầm #2: Không bắt đầu sớm và không kiên trì theo đuổi

Trong kinh doanh, dù lớn hay nhỏ, cái tên của bạn có ý nghĩa rất quan trọng. Trong kinh doanh nhỏ, cái tên như “thương hiệu” của bạn. “Thương hiệu” tốt là khi người ta nghĩ đến sản phẩm (mà bạn đang làm), người ta nghĩ ngay đến bạn. Ví dụ như ở khu vực của chúng tôi, khi người ta nghĩ đến các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, họ nghĩ đến tôi trong top đầu. Điều này không phải ngẫu nhiên mà có. Để có được “dấu ấn” như vậy, bạn cần phải trải qua một quá trình xây dựng uy tín, chứng tỏ sự hiểu biết, kinh nghiệm và sự ổn định trong kinh doanh. Tất cả những thứ đó chỉ có thể đến khi có đủ thời gian. Trong kinh doanh, bạn không thể đốt cháy giai đoạn trừ khi bạn có những sản phẩm đột phá, xuất sắc như Bill Gates. Nhưng rất tiếc, không phải ai trong chúng ta cũng là Bill Gates nên việc cần có thời gian để xây dựng thương hiệu là  điều bắt buộc.

Để có được “thương hiệu” bền vững qua thời gian, bạn cần bắt đầu sớm và kiên trì theo đuổi. Bắt đầu sớm để bạn có thể tích lũy thời gian đủ lâu cho thương hiệu của mình. Kiên trì theo đuổi để tạo dựng uy tín, tích lũy kinh nghiệm và hiểu biết sâu về sản phẩm mình làm, để tạo dựng hình ảnh “ổn định” về bạn trong mắt khách hàng. Nếu bạn không kiên trì, mỗi khi gặp khó khăn lại chuyển mảng kinh doanh thì bạn sẽ mất nhiều thứ: 1) thâm niên kinh doanh, 2) những kinh nghiệm và mối quan hệ bạn đã tích lũy, 3) sự “ổn định” trong mắt khách hàng và nhiều thứ khác.

Nên bắt đầu sớm và nên kiên trì theo đuổi mô hình kinh doanh mình đã vạch ra là kinh nghiệm của tôi với mô hình kinh doanh nhỏ của mình.

Sai lầm #3: Ôm đồm quá nhiều mảng kinh doanh

Mỗi ngày chúng ta chỉ có 24 giờ và số việc chúng ta làm được là có giới hạn. Việc ôm đồm quá nhiều mảng kinh doanh sẽ khiến bạn bị phân tán, mất tập trung và khó có thể làm tốt hẳn một mảng nào đó để lấy đó làm lợi thế cạnh tranh. Ngoài ra, việc ôm đồm nhiều mảng kinh doanh sẽ khiến hình ảnh “chuyên nghiệp” của bạn trong mắt khách hàng giảm đi phần nào độ tin cậy và bạn sẽ khó cạnh tranh hơn với các đối thủ khác.

Về mặt lý thuyết, chúng ta có cơ hội và có thể làm rất nhiều mảng kinh doanh khác nhau, nhưng về thực tế, do giới hạn của nguồn lực hiện có, chúng ta chỉ có thể chọn làm một vài mảng trong số những gì chúng ta có thể làm. Những người mới bắt đầu kinh doanh nhỏ thường rất hào hứng và có thể “sôi máu lên” vì một cơ hội kinh doanh mới. Nhưng hãy cẩn thận với việc bạn đi chệch hướng và phân tán nguồn lực. Tôi đã từng trải qua những cơn “sôi máu” như vậy và đã thất bại với những sự mở rộng như vậy.

Kinh nghiệm bản thân tôi cho thấy sự “tập trung” và việc giữ thăng bằng cảm xúc, tỉnh táo trước những “cơ hội” (cám dỗ) mới xuất hiện là rất quan trọng. Chúng ta cần biết và cần dũng cảm nói KHÔNG với những gì không thuộc danh mục ưu tiên.

Sai lầm #4: Có quá ít mảng kinh doanh

Ở bên trên, tôi nói rằng ôm đồm quá nhiều mảng kinh doanh là có hại cho bạn, thế sao ở đây tôi lại nói có quá ít mảng kinh doanh là sai lầm? Có gì mâu thuẫn ở đây không? Mấu chốt ở đây là việc phân bổ nguồn lực và phòng ngừa rủi ro. Nếu bạn có quá ít mảng kinh doanh, ví dụ như bạn chỉ kinh doanh riêng một mảng hàng xa xỉ chẳng hạn thì khi kinh tế đi xuống, khả năng chi trả của người tiêu dùng giảm đi, hàng hóa không bán được và mô hình kinh doanh của bạn gặp vấn đề. Nếu suy thoái kinh tế kéo dài, bạn sẽ có nguy cơ phải đóng cửa. Trong tình huống này, nếu bạn không có mô hình kinh doanh khác để “sơ cua” thì bạn rất dễ lâm vào bế tắc do 1) thua lỗ và 2) chán nản. Để đề phòng trường hợp này, bạn nên có 1 hoặc 2 mảng kinh doanh khác để dự phòng. Những mảng kinh doanh này khi bình thường bạn có thể làm ở mức nhỏ nhỏ, đều đều. Nhưng đến khi mảng kinh doanh chính gặp vấn đề, bạn có thể chuyển qua các mảng kinh doanh “phụ” để chuyển hướng kinh doanh và thoát hiểm. Nếu không có sự chuẩn bị, bạn sẽ rất khó để có thể bắt đầu từ đầu một mảng kinh doanh mới.

Người ta vẫn nói “không nên để tất cả trứng vào chung một giỏ”. Câu này áp dụng cho cả việc đầu tư tài chính lớn và việc kinh doanh nhỏ của bạn. Vấn đề quan trọng là ở mỗi thời điểm, bạn ưu tiên mảng nào và đầu tư nhiều hơn cho nó hơn những mảng khác. Nếu không phân bổ sự ưu tiên hợp lý, bạn sẽ rơi vào sai lầm số 3 bên trên.

Luôn nhớ có “Plan B” :)

Sai lầm #5: Ngại làm những việc nhỏ

Tôi gặp nhiều bạn trẻ rất hăng hái với đề tài khởi sự kinh doanh. Tôi nhận thấy phần lớn các bạn đó thường nói về những mô hình kinh doanh to lớn, hoành tráng và thường họ “ngại” không làm những việc nhỏ. Theo quan điểm và kinh nghiệm của tôi, khi khởi sự, chúng ta đều rất hạn chế về kinh nghiệm, nguồn vốn, nhân lực,…nên việc bắt đầu với những dự án kinh doanh lớn là rất khó và xác suất thất bại tương đối cao. Sẽ có 3 khả năng có thể xảy ra:

  1. Bạn sẽ thành công: Khả năng này có, nhưng ít xảy ra, đòi hỏi sự xuất sắc thực sự và mô hình kinh doanh mang tính đột phá. Điều này không phải ai cũng có thể làm được.
  2. Bạn sẽ (được tạo cơ hội làm) và thất bại: Khả năng này xảy ra khá nhiều, thất bại do yếu tố kinh nghiệm chưa đủ đáp ứng cho các mô hình kinh doanh lớn
  3. Bạn sẽ cứ mãi dừng ở mức “dự định”: Bạn không có đủ lực để bắt đầu, đơn giản vì mô hình đó đòi hỏi quá nhiều hơn những thứ bạn có. Tình huống này thường xảy ra nhất.

Quan điểm của tôi là bạn nên bắt đầu từ những việc nhỏ, để tích lũy kinh nghiệm, quan hệ, hiểu biết cũng như vốn để có thể chuẩn bị cho những dự án lớn sau này. Nếu không qua những dự án nhỏ, bạn sẽ khó có thể vận hành trơn tru những dự án lớn, nếu có.

Trên đây là những chia sẻ ban đầu của cá nhân tôi về những sai lầm thường gặp khi bắt đầu kinh doanh nhỏ. Tất cả những chia sẻ này đều xuất phát từ quan điểm và kinh nghiệm của cá nhân tôi. Nó có thể đúng, có thể chưa đúng. Tôi rất mong nhận được những thảo luận thêm của các bạn yêu thích kinh doanh để hoàn thiện nội dung này.

Tôi không rõ chủ đề này có hữu ích và có hấp dẫn các bạn hay không. Nếu có nhiều bạn quan tâm đến chủ đề này, tôi sẽ tiếp tục viết và trao đổi cùng các bạn những kinh nghiệm trong nhiều năm làm kinh doanh nhỏ của mình. Cảm ơn các bạn đã chú ý theo dõi bài viết và cảm ơn Ban biên tập Khoahoc247.com đã cho tôi cơ hội chia sẻ bài viết này.

Phần 1 của series bài viết mang tên “Những sai lầm khi bắt đầu kinh doanh nhỏ” được đón nhận nhiệt liệt bởi bạn đọc. Chỉ sau 3 ngày, đã có gần 1000 lượt xem, hơn 100 lượt Like và rất nhiều Share, comments về bài viết. Điều này thực sự ngoài sức tưởng tượng của tôi. Tôi rất hạnh phúc vì những chia sẻ của mình hữu ích đối với các bạn. Xin cảm ơn các bạn đã quan tâm đến chủ đề này.

Để tiếp nối series bài viết, tôi xin tiếp tục với các sai lầm tiếp theo mà những người khởi nghiệp thường mắc phải. Bạn thử xem mình có phạm sai lầm nào trong số này không nhé :). Bản thân tôi đã từng mắc một số trong những sai lầm này và tôi cũng đã sửa sai, nhưng tôi không dám chắc trong tương lai tôi không tái phạm với dự án khác.

Sai lầm số 6: Chọn sai sản phẩm

Đây là sai lầm phổ biến, nhiều người mắc phải sai lầm này, bản thân tôi cũng không ngoại lệ. Cách đây 7 năm, tôi đã từng kinh doanh cả sách giáo trình đại học, kinh doanh điện thoại CDMA,… và nhiều sản phẩm khác mà sau này tôi mới nhận ra là tôi chẳng có chút thế mạnh nào với những sản phẩm này. Dĩ nhiên là tôi đã thất bại.

Việc chọn sai sản phẩm có thể rơi vào 3 khả năng:

  1. Sản phẩm bạn chọn không phải thế mạnh của bạn
  2. Sản phẩm bạn chọn là thế mạnh của bạn nhưng không phải cái thị trường cần
  3. Cả hai trường hợp trên

Việc chọn sai sản phẩm đem đến nhiều hệ lụy:

  1. Bạn làm việc với sản phẩm không phải là thế mạnh của mình và phải rất mệt mỏi để cạnh tranh với các đối thủ khác mạnh hơn
  2. Bạn bỏ qua cơ hội phát huy thế mạnh thực sự của mình (với sản phẩm khác)
  3. Bạn phí công sức làm những sản phẩm mà khả năng tiêu thụ rất thấp (do nhu cầu ít)
  4. Các hệ lụy khác, bạn có thể tự kê ra ở phần comment

Như vậy rõ ràng là ngay từ khi bắt đầu, việc chọn đúng sản phẩm để làm là vô cùng quan trọng. Nó là điều kiện cần cho việc kinh doanh của bạn được “xuôi chèo mát mái” sau này. Thế nhưng lựa chọn sản phẩm phù hợp trên cơ sở nào? Có vài đúc rút mang tính kinh nghiệm để làm việc này, thể hiện qua các bước sau:

  1. Liệt kê danh sách những gì mà thị trường đang cần
  2. Kiểm tra xem trong danh sách đó những gì bạn có thế mạnh
  3. Trong những gì bạn có thế mạnh, xem xét tình hình cạnh tranh & các đối thủ như thế nào để cân đối giữa thế mạnh của bạn và tình hình cạnh tranh.
  4. Ưu tiên cho những sản phẩm mà bạn có thế mạnh vượt trội và tình hình cạnh tranh không quá gay gắt
  5. Lưu ý các điều kiện về vốn: Sản phẩm nhạy cảm với vốn hay không? Có phù hợp điều kiện tài chính của bạn hay không?

Qua quá trình “sàng lọc” như trên, bạn chọn ra được một vài sản phẩm mình có thể kinh doanh. Tất nhiên là bạn không thể cùng lúc làm tất cả từng đó sản phẩm. Hãy tham khảo ý kiến của người thân, bạn bè, người hợp tác,… để chọn ra một sản phẩm phù hợp nhất để làm. Nhiều bộ óc sẽ tốt hơn là một.

Sai lầm số 7: Nhầm lẫn giữa nhu cầu thị trường và sở thích của người dùng

Nhiều người trong chúng ta (trong đó có tôi ngày xưa) không phân biệt được nhu cầu của thị trường và sở thích của người dùng và thường đánh đồng 2 khái niệm này. Nhu cầu của thị trường là một khái niệm rộng, phản ánh những gì mà số đông người trong xã hội đang cần, đang thích. Ví dụ như: điện thoại thông minh, vé máy bay giá rẻ,… Chính vì phản ánh nhu cầu của số đông nên bản thân “nhu cầu thị trường” mang tính chung chung, không rõ ràng. Nếu bạn bắt đầu kinh doanh mà chỉ khảo sát nhu cầu thị trường không thôi thì chưa đủ vì sản phẩm bạn làm cần đáp ứng những thứ cụ thể hơn thế – đó là sở thích của người dùng, là người sẽ trực tiếp mua và sử dụng sản phẩm của bạn. Nhu cầu này phải hết sức cụ thể, chẳng hạn như: điện thoại thông minh màn hình 5 inch, có kết nối wifi, có pin khỏe,…

Rõ ràng là việc nhìn vào các con số thống kê, khảo sát qua báo chí, truyền thông,… chỉ cho bạn biết được nhu cầu thị trường ở mức chung chung. Khi xuất hiện nhu cầu thị trường dành cho một sản phẩm nào đó và bạn nhận thấy thế mạnh của mình đáp ứng được, bạn quyết định làm sản phẩm này. Nhưng khi bắt tay vào làm sản phẩm, bạn cần khảo sát cả sở thích của người dùng. Ví dụ, bạn quyết định sẽ kinh doanh gạo sạch chuyển từ nông thôn lên thành phố, bạn cần xác định xem người mua (trong phân khúc bạn nhắm đến, ví dụ: cán bộ nhà nước) sẽ cần gì/thích gì ở sản phẩm của bạn: gạo loại nào (tám thơm?), đóng gói bao nhiêu cân (5 hay 10), thời gian từ khi đặt hàng đến khi giao hàng là bao lâu, giao hàng tận nhà hay bán tại cửa hàng của bạn, trả tiền trước hay  thu tiền khi giao hàng, độ tấm của gạo là bao nhiêu %,… Tất cả những “sở thích” này của khách hàng cần được nắm rõ để đạt mục đích cuối cùng của bạn: bán được hàng, khách hàng hài lòng và sẽ mua tiếp lần sau. Bản thân tôi, trong mảng kinh doanh của mình, đã có những sản phẩm thất bại, không bán được hàng vì sản phẩm không đáp ứng được những “sở thích” của khách hàng một cách thỏa đáng. Tất nhiên là việc này tiêu tốn của tôi khá nhiều tiền.

Để biết khách hàng thực sự cần gì/thích gì ở sản phẩm, chúng ta không thể ngồi mà “đoán” được (xem hình bên dưới). Chúng ta cần phải khảo sát để biết khách hàng thực sự cần gì/thích gì. Có một vài bước bạn có thể làm theo để phát hiện ra các “sở thích” này của khách hàng

  1. Xác định phân khúc khách hàng – check xem khách hàng của bạn là những ai (khoanh vùng)
  2. Đến gặp họ, khoảng 10 đến 20 người là OK
  3. Liệt kê các tiêu chí cần khảo sát (ví dụ: loại gạo gì, đóng gói bao kg,…) và xin họ cho ý kiến
  4. Hỏi họ xem, họ có đề xuất thêm gì hay không
  5. Tổng hợp ý kiến và phân tích
  6. Chọn ra một “cấu hình” sản phẩm đáp ứng tốt nhất nhu cầu chung của họ (ví dụ: cấu hình = tám thơm, bao 5kg, giao hàng tận nhà, thu tiền khi giao hàng, thời gian chờ giao hàng 1 tiếng,…)

Hình minh họa về việc những gì "khách hàng cần ở sản phẩm" thực sự rất khác những gì "chúng ta nghĩ họ cần"

Trên đây, tôi đã liệt kê thêm 2 sai lầm khi làm kinh doanh nhỏ. Vì 2 sai lầm này thường mắc phải khi chúng ta chính thức bắt đầu kinh doanh nên tôi đã cố gắng phân tích kỹ kèm theo phương án giải quyết. Bài viết phần 2 này thực ra dành cho những người đã “qua phần 1″ và bắt đầu quyết định bước chân vào kinh doanh. Hy vọng những chia sẻ trong phần 2 này hữu ích cho các bạn đang kinh doanh thực sự.

Nếu cách tiếp cận “nêu vấn đề + cách giải quyết” như phần 2 này có hiệu quả và các bạn đánh giá là hợp lý thì phần 3 tôi sẽ dùng cách tiếp cận tương tự.

Comment luôn mở để hoan nghênh các ý kiến xây dựng của các bạn để nội dung bài viết thêm hoàn chỉnh, đa chiều và hữu ích. Chúc các bạn kinh doanh thành công và hẹn gặp các bạn ở bài viết sau. Các bạn thấy nội dung hữu ích có thể share lên Facebook.

http://khoahoc247.com/index.php/2014/08/nhung-sai-lam-khi-bat-dau-kinh-doanh-nho-phan-1/